Berna Demirel Akçaoğlu

Çatı Bahçesi Tasarımı:

Proje aşamasındaki veya mevcut bir yapının çatısı üzerine bahçe tasarımı yapılırken en önemli husus ağırlıktır. Çatının taşıyabileceği yük hesaplandıktan sonra m²’ye düşen ağırlık göz önünde bulundurularak tasarım yapılmalıdır (Bu hesaplamalarda yağmur ve kar yağışlarının ağırlığı, bitki toprağının kuru ve suya doymuş hallerinin ağırlığı, insanların kullanıma açık olacaksa, insan yoğunluğu da değerlendirilmelidir). Yeni yapılarda çatı, bahçe tasarımının ön­görülen yükünü taşıyabilecek şekilde tasar­lanabilir, eski yapılarda taşıyıcı elemanların kuvvetlendirilmesi ile m²’ye düşen yük miktarı arttırılabilir.

Bununla beraber:
- Çatının durumu (düz, eğimli veya dik çatı),
- İklimi (güneş, yağmur, rüzgar, sıcaklık),
- Çatı bahçesinin ne şekilde ve hangi yoğunlukta kullanılacağı,
- Bahçenin baktığı cephe (kuzey, güney, doğu, batı),
- Sulama sisteminin kurulması (kullanılacak bitkilerin su ihtiyacı ve bahçenin iklim koşulları),
- Drenaj sistemi,
- Bitki seçimi (az su tüketen, iklime ve çatı bahçeleri sınıflandırılmasına uygun doğal bitki türlerinin kullanılması)
- Maliyeti
- Bakımı
Çatı bahçesi tasarımında değerlendirmemiz gereken temel hususlardır.

Mevcut binalarda çatı bahçesi tasarımı genelde çatı örtüsünün değişeceği zaman düşünülebilir. Mevcut çatı örtüsü üzerine bahçe inşa etmek istenirse, örtünün bitki köklerine ve duran suya karşı mukavemetinin yetersiz olacağı neticesinde oluşabilecek akıntı ve hasar göz önünde bulundurulmalıdır (Chicago Department of Environment).

Binanın yapısal analizlerinin yapılmasında inşaat mühendisi veya mimardan yardım alınmalıdır. Burada amaç çatının farklı yerlerindeki ağırlık miktarının hesaplanmasıdır (Chicago Department of Environment).

Yapının bulunduğu bölgenin iklimi ve yapı yüksekliğine bağlı olarak çatıdaki iklim şartları incelenmelidir. Rüzgar yönü ve şiddeti, m²’ye düşen yağış miktarları, bahçenin baktığı cepheye bağlı olarak bahçe üzerindeki direk güneş ışığı miktarı ölçülmelidir. Bütün bu hesaplamalar yapıldıktan sonra çatı bahçemizin kullanım amacına uygun bir tasarım çalışmasına başlayabiliriz.

Uluslararası Çatı Bahçesi Topluluğu (IGRA) çatı bahçelerini kullanımına göre 2 ayrı seçenek öngörmüştür:

1- Kullanacak kişi(ler) için güzel manzaraya sahip mükemmel bir çatı bahçesi .
2- Şehrin gri yapılarının arasında, flora ve fauna için doğal ortam oluşturulmuş bir çatı bahçesi.

Her iki seçenekte de hem kişi yararı hem de kamu yararı için geniş alanlar sağlamaktadır. Bu kullanımlar arasında seçim yapmak kritik noktadır ve bu seçim olabildiğince erken (planlama aşamasında) yapılmalıdır. Buna ek olarak, istenilen yapının maksimum yük taşıma kapasitesi, bakımı, bitki seçimi, substrat ve masraf bütçesi de seçilen kullanıma uygun olmalıdır.

Uluslararası Çatı Bahçesi Topluluğu (IGRA) çatı bahçelerini 3 ayrı sınıfa ayırmıştır ( http://www.igra-world.com/green-roof-types/index.html).

- Seyrek Çatı Bahçeleri
- Orta Yoğunlukta Çatı Bahçeleri
- Yoğun Çatı Bahçeleri

Seyrek Çatı Bahçesi:

Seyrek çatı bahçeleri taşıma kapasitesi az olan ve çatı bahçesi olarak kullanılamayacak alanlara çok uygundur. Maliyeti diğer iki sınıfa göre çok düşüktür. Çok az besin katkılı mineral substrat katmanı çok derin değildir, fakat fazla isteği olmayan, toleransı yüksek, az büyüyen bitki topluluklarına uygundurlar. Güneş, rüzgar ve kuraklık çatılardaki bitkiler için ilave bir zorluktur. Dağların kurak ortamlarında, deniz kıyısında, yarı kurak veya kurak meralarda kuraklığı tolere edebilen, dikildiği yerin güç koşullarına adapte olabilen bitki toplulukları tercih edilen türlerdir. Yosun, su bitkileri, şifalı bitkiler ve çayırlardan oluşan bitki toplulukları hoş bir görüntü oluştururlar.

Orta Yoğunlukta Çatı Bahçeleri:

Orta yoğunlukta çatı bahçeleri ihtiyaçları bakımından seyrek ile yoğun çatı bahçelerinin ortasındadır. Seyrek çatı bahçeleri ile karşılaştırılırsa daha masraflı, daha çok bakım isteyen ve ağırlığı daha fazladır.

Daha derin yaşama ortamı daha çeşitli tasarım olanakları sağlar; ağaçlar ve yüksek çalılar olmasa da çeşitli çayırlar, çok yıllık şifalı otlar ve çalılardan lavanta bitkisi dikilebilir.

Yoğun Çatı Bahçeleri:

Çim, çok yıllık bitkiler, çalılar ve ağaçları yoğun çatı bahçelerinde görebiliriz. Yürüyüş yolları, banklar ve hatta havuzları inşa ederek çatıya ek özellikler getirebiliriz. Tasarımda ve bireysel olarak herhangi bir kısıtlama yoktur, ancak dikkat edilmesi gereken bazı hususlar vardır. Çatı bahçelerinin sisteminin oluşturulması ile seçilen bitki toplulukları birbirine uyumlu olmalıdır. Buna ek olarak yoğun çatı bahçelerinin bakımı seyrek çatı bahçelerinden daha çok bakım gerektirir ve sulama sistemi, gübreleme şarttır.

No Comments »